W transakcjach między wspólnikami spółek często padają obietnice, które mają zapewnić pełną kontrolę nad kluczowymi decyzjami w spółce. Czasem jednak strony idą o krok za daleko próbując umową związać ręce organom spółki w zakresie, którego prawo nie pozwala ograniczać. Właśnie z takim przypadkiem zmierzył się Sąd Najwyższy, rozstrzygając spór o to, czy wspólnik może zagwarantować, że powołany przez niego członek zarządu nigdy nie odwoła prokurenta.

Spór wyrósł z umowy inwestycyjnej zawartej pomiędzy wspólnikami spółki z o.o. Strony ustaliły, że prezes zarządu wskazany przez jedną grupę wspólników powoła prokurenta, a następnie nie odwoła go przez cały czas trwania współpracy. Na wypadek złamania tego zobowiązania przewidziano wysoką karę umowną, zabezpieczoną zastawem na udziałach. Konstrukcja miała zapewnić równowagę wpływów w spółce i stabilność zarządzania.

Problem pojawił się wtedy, gdy prezes zarządu jednak prokurenta odwołał. Druga strona uznała to za naruszenie umowy i sięgnęła po zabezpieczenie na udziałach. Sprawa trafiła do Sądu, a stawką było nie tylko milionowe roszczenie, lecz także odpowiedź na pytanie, czy można umownie zagwarantować, że członek zarządu nie skorzysta z przysługującego mu ustawowego uprawnienia?

Sądy wszystkich instancji odpowiedziały jednoznacznie, że nie. Sąd Najwyższy podkreślił, że prokura opiera się na szczególnym zaufaniu między spółką a prokurentem, a przepisy wyraźnie przewidują możliwość jej odwołania w każdym czasie. Skoro członek zarządu nie może sam skutecznie zobowiązać się, że nigdy nie odwoła prokurenta, to również wspólnik nie może udzielić gwarancji, że taka decyzja nie zapadnie. Umowa nie może eliminować mechanizmów, które ustawodawca uznał za niezbędne dla bezpieczeństwa obrotu i ochrony interesu spółki.

Sąd zwrócił uwagę na istotną granicę swobody umów. Zobowiązania gwarancyjne są co do zasady dopuszczalne. Strony mogą przyjmować na siebie ryzyko określonych zdarzeń dotyczących osób trzecich. Jednak nie można gwarantować zdarzenia, które z samej natury rzeczy musi pozostać w pełni zależne od osoby trzeciej, a jednocześnie nie może być przez nią samą skutecznie wyłączone umową. W takiej sytuacji gwarancja naruszałaby porządek prawny.

W praktyce oznacza to ważny sygnał dla uczestników transakcji korporacyjnych. Nie każda klauzula zabezpieczająca wpływająca na spółkę będzie skuteczna. Jeśli konstrukcja umowna próbuje obejść ustawowe zasady funkcjonowania organów spółki, nawet w pośredni sposób może zostać uznana za nieważną.

Wyrok wpisuje się w coraz wyraźniejszą linię orzeczniczą, że swoboda umów w obrocie profesjonalnym jest szeroka, ale nie pozwala na kontraktowe wyłączanie podstawowych mechanizmów prawa spółek. A to oznacza, że w negocjacjach inwestycyjnych kreatywność prawników musi zawsze zatrzymać się tam, gdzie zaczyna się ustawowa konstrukcja organów spółki.

Masz wątpliwości odnośnie ustanowienia prokury w Spółce? Skontaktuj się z nami!

tel. (+48) 536 34 34 32
sekretariat@blumski.pl

Nasza kancelaria jest doświadczona w obsłudze spółek, w tym w uczestnictwie w skomplikowanych transakcjach, a doświadczenie to wynika m.in. z pełnienia funkcji kierowniczej w spółkach grupy Banku Zachodniego WBK S.A. (obecnie Santander Bank Polska S.A.) oraz pełnienia funkcji Przewodniczącego Rady Nadzorczej spółki giełdowej.