Najnowsze stanowisko Sądu Najwyższego jednoznacznie potwierdza, że abuzywność klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów powiązanych z walutami obcymi uderza w samą istotę tych umów i w wielu przypadkach musi prowadzić do ich nieważności. Sąd Najwyższy jasno wskazał, że mechanizm indeksacji, obejmujący zarówno klauzule przeliczeniowe jak i postanowienia przenoszące na kredytobiorcę ryzyko kursowe, określa główne świadczenie stron. Jeżeli więc postanowienia te są nieuczciwe i nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny i transparentny, ich eliminacja powoduje, że umowa traci elementy konstytutywne i nie może dalej obowiązywać.

Rozstrzygnięcie zapadło na tle sprawy dotyczącej kredytu indeksowanego do waluty obcej, w której bank zakwestionował wyrok Sądu Apelacyjnego, podnosząc wątpliwości co do zakresu abuzywności klauzul indeksacyjnych. Sąd Najwyższy odmówił jednak przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, uznając, że zagadnienia podniesione przez bank zostały już jednoznacznie rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie i nie wymagają dalszej wykładni.

Sąd Najwyższy potwierdził, że zarówno klauzule określające sposób ustalania kursu waluty jak i postanowienia odnoszące się do ryzyka walutowego stanowią element głównego świadczenia kredytobiorcy. Oznacza to, że podlegają one ocenie pod kątem abuzywności tylko wtedy, gdy nie zostały sformułowane w sposób jasny i zrozumiały. W sytuacji, gdy umowa przyznaje bankowi swobodę w jednostronnym kształtowaniu kursów walut, dochodzi do rażącego naruszenia interesów konsumenta i zachwiania równowagi kontraktowej, co przesądza o niedozwolonym charakterze takich postanowień.

Sąd Najwyższy przypomniał również, że klauzule abuzywne są bezskuteczne z mocy prawa od samego początku, chyba że konsument świadomie i dobrowolnie wyrazi zgodę na ich dalsze obowiązywanie. Jeżeli jednak eliminacja takich postanowień prowadzi do deformacji umowy w stopniu uniemożliwiającym odtworzenie praw i obowiązków stron, umowa nie może być utrzymana w pozostałym zakresie. W szczególności usunięcie ryzyka kursowego, które uzasadniało powiązanie oprocentowania ze stawką LIBOR, oznacza tak daleko idącą zmianę charakteru stosunku prawnego, że dalsze obowiązywanie umowy staje się niemożliwe.

Sąd Najwyższy jednoznacznie odrzucił również możliwość „naprawiania” umowy przez Sąd poprzez zastępowanie niedozwolonych postanowień innymi mechanizmami, na przykład poprzez odwołanie do kursów NBP. Takie działanie pozostawałoby w sprzeczności z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które zakazuje modyfikowania treści nieuczciwych warunków umownych przez sądy krajowe.

Na marginesie Sąd Najwyższy zaznaczył, że nowelizacja Prawa bankowego z 2011 roku, umożliwiająca spłatę kredytu bezpośrednio w walucie obcej, nie usuwa abuzywności wcześniejszych klauzul indeksacyjnych. Zmiana ta miała na celu jedynie ograniczenie skutków spreadów walutowych, a nie ingerencję w istotę mechanizmu indeksacji.

Istotne miejsce w rozstrzygnięciu zajęła także kwestia obowiązków informacyjnych banków. Sąd Najwyższy przypomniał, że samo formalne oświadczenie kredytobiorcy o świadomości ryzyka kursowego nie jest wystarczające. Bank, oferując produkt finansowy powiązany z walutą obcą, powinien w sposób jednoznaczny i zrozumiały przedstawić skalę ryzyka, w tym realną możliwość znaczącego wzrostu zadłużenia, nawet mimo regularnych spłat. Brak rzetelnego i pełnego poinformowania konsumenta dodatkowo wzmacnia ocenę abuzywności klauzul umownych.

Analizowane stanowisko Sądu Najwyższego potwierdza utrwalony kierunek orzeczniczy, zgodnie z którym stwierdzenie abuzywności klauzul walutowych bardzo często prowadzi do nieważności całej umowy kredytowej. W konsekwencji strony muszą liczyć się z koniecznością wzajemnych rozliczeń, co ma fundamentalne znaczenie zarówno dla kredytobiorców, jak i dla banków uczestniczących w tego rodzaju sporach.

Chcesz abyśmy dokonali analizy Twojej umowy kredytowej? Skontaktuj się z nami!

tel. (+48) 536 34 34 32

sekretariat@blumski.pl

Nasza kancelaria jest doświadczona w prowadzeniu spraw frankowych od 2015 r., a mec. Blumski zbudował swoje doświadczenie m.in. w oparciu o pełnienie funkcji kierowniczej w spółkach grupy Banku Zachodniego WBK S.A. (obecnie Santander Bank Polska S.A.) j.